Kawa w sztuce dziewiętnastowiecznej

Kawa przez długi czas była przysmakiem zarezerwowanym dla niewielu szczęśliwych smakoszy, jednak w XIX wieku stała się popularnym napojem, coraz częściej pojawiającym się na obrazach.

Na słynnym obrazie Śniadanie w pracowni, namalowanym w 1868 roku przez Eduarda Maneta (Monachium, Neue Staatsgalerie), widzimy, że artysta z taką samą pieczołowitością przedstawił środkową postać, młodego Leona Leenhofa, jak martwą naturę za nim. Na rogu stołu, na którym widzimy skórki z cytryny, muszle ostryg i kieliszki wina, stoi także biała filiżanka do kawy z brzegiem zdobionym złotem. Stojąca w tle służąca podchodzi, trzymając srebrny dzbanek z kawą.

Kelnera trzymającego dzbanek z kawą, gotową do podania, widzimy także na obrazie „U ojca Lathuille a”, także autorstwa Maneta (1879, Tournai, Musee des Beaux-Arts).

Silvestro Lega, malarz nazywany macchiaiolo , czyli plamkarz, na swym obrazie Po obiedzie (Altana) (Mediolan, Brera Pinacoteca), ukazuje trzy kobiety odpoczywające w altanie w jaskrawym, ciepłym świetle wczesnego popołudnia. Na ławeczce znajdują się małe filiżanki i cukiernica, a młoda kelnerka podchodzi powoli, trzymając tacę z małym, cynowym dzbankiem z kawą.

Kawę wielokrotnie umieścił na swych rysunkach Scipione Vannutelli, ilustrator i rzymski malarz z drugiej połowy XIX wieku. Na jednej kartce w kratkę z jego notesu, w którym rysował sceny i chwile życia codziennego w Rzymie (prywatny zbiór), widzimy młodą kobietę siedzącą na krześle, spokojnie popijającą kawę z filiżanki.

Kawa na obrazie Koniec śniadania (1879, Frankfurt, Stadesches Kunstinstitut) Pierre Auguste Renoira jest czymś eleganckim, wyrafinowanym. Stojące na nieskazitelnie czystym obrusie, między kryształowymi karafkami i kieliszkami, pięknie zdobione filiżanki do kawy przypominają nam, że śniadanie dopiero co się skończyło; dwie eleganckie kobiety ubrane zgodnie z panującą wówczas modą uśmiechają się z zadowoleniem, podczas gdy ich towarzysz przypala papierosa po dobrej kawie.

Federico Zandomeneghi swym płótnem z 1884 zatytułowanym W kawiarni (Mantua, Tea Palace, Civic Museum) dystansuje się od stylu malowania macchiaiolo i deklaruje swą więź z malarstwem pobliskiej Francji – wyraźnie widać jego inspirację kompozycjami Degasa, od którego zapożyczył fotograficzne ujęcie sceny i zbliżenie. Młoda kobieta siedzi z kimś, kogo na obrazie widzimy tylko dłoń. Przed nią, na małym marmurowym stoliku stoi tylko jeden przedmiot: filiżanka parującej, gorącej, gotowej do wypicia kawy.

Obraz Kobieta z maszynką do kawy, powstały między 1890 a 1895 rokiem, jest ukoronowaniem poszukiwań przez Paula Cezanne’a formy, która stanie się potem tak ważna dla kubistów. Widzimy postać kobiety siedzącej przy niewielkim stole, na którym spoczywa maszynka do kawy, filiżanka i łyżeczka: krawędzie podkreślone są wyrazistymi cieniami, a kształty – światłem uwydatniającym ich geometrię. Scena emanuje prostotą życia codziennego, szczególnie za sprawą prostego, metalowego przyboru do parzenia kawy i filiżanki, ozdobionej jedynie cienkim błękitnym paskiem przy brzeżku. Chwila odpoczynku po znojach dnia codziennego w rodzinie, którą zapewnić może zwykła filiżanka kawy.